Metin üzerinde çalışanlar
Editör
Tek bir iş değil, birkaç aşama:
- İçerik editörü: yapıyı, kurguyu, tempoyu değerlendirir.
- Satır editörü: cümle ve üslup düzeyinde çalışır.
- Redaktör: dil, imla, tutarlılık.
- Son okuyucu: dizgi sonrası hataları yakalar.
Nasıl girilir: yayınevi stajı, deneme redaksiyonu, serbest çalışarak portföy kurmak. Edebiyat ya da dil bölümü mezunu olmak yaygın ama zorunlu değil — asıl aranan Türkçeye hâkimiyet.
Editörlük türleri yazımıza bak.
Çevirmen
Edebî çeviri, teknik çeviriden ayrı bir beceri. Genellikle serbest çalışılıyor, kitap başına ücret alınıyor.
Nasıl girilir: deneme çevirisi, dergilerde kısa metin çevirileri, kamu malı eserlerle portföy. Kitap çevirisi yazımıza bak.
Yazar
Türkiye'de tam zamanlı yazarlıkla geçinen kişi sayısı çok az. Yazarların büyük çoğunluğu başka bir işle birlikte yazıyor ve bu bir başarısızlık göstergesi değil, sektörün ölçeğiyle ilgili. Kitap yazarak para kazanmak yazımıza bak.
Görsel taraf
Kapak tasarımcısı
Grafik tasarım kökenli. Kitap kapağı, tasarımın en çok kısıtı olan alanlarından: küçük boyutta okunmalı, tür sinyali vermeli, rafta ayırt edilmeli. Kapak seçimi yazımıza bak.
İllüstratör
Özellikle çocuk kitaplarında merkezî bir rol. Çoğu zaman serbest çalışıyor ve proje başına anlaşılıyor. Çocuk edebiyatı yazımıza bak.
Dizgici / iç tasarımcı
Metni sayfaya yerleştiren kişi. Görünmez bir iş — iyi yapıldığında kimse fark etmiyor. Kitap dizgisi yazımıza bak.
Yayınevi tarafı
Yayın yönetmeni / editöryal koordinatör
Hangi kitapların basılacağına karar veren, yayın programını kuran kişi. Uzun yıllar sektörde çalışıldıktan sonra gelinen bir konum.
Telif ve haklar sorumlusu
Yabancı kitapların Türkçe haklarını almak, Türkçe kitapların haklarını yurt dışına satmak. Yabancı dil ve müzakere becerisi gerektiriyor. Fuarlar bu işin merkezinde.
Tanıtım ve pazarlama
Kitabın okura ulaşması. Basın ilişkileri, sosyal medya, etkinlik organizasyonu, kitabevleriyle ilişki.
Üretim sorumlusu
Matbaa süreçleri, kâğıt seçimi, maliyet, teslim takvimi. Teknik ve pratik bir iş.
Kitabın okura ulaştığı yer
Kitapçı / kitabevi çalışanı
Küçümsenen ama sektörün en etkili işlerinden: bir kitabı öneren kitapçı, o kitabın kaderini değiştirebiliyor. Bağımsız kitabevlerinde bu rol daha da belirleyici.
Kütüphaneci
Bilgi ve belge yönetimi bölümü mezuniyeti genellikle gerekiyor. Kamu ve üniversite kütüphanelerinde kadrolu; okul kütüphaneleri ayrı bir alan.
İşin özü kitap dizmek değil: koleksiyon geliştirme, kaynak yönetimi, erişim sağlama. Erişilebilir okuma yazımıza bak.
Diğer yollar
- Seslendirmen: sesli kitap sektörü büyüyor. Sesli kitap yapmak yazımıza bak.
- Edebiyat eleştirmeni / kitap tanıtımcısı: dergilerde, gazetelerde ya da kendi kanalında. Çoğu zaman tek başına geçim sağlamıyor ama görünürlük kazandırıyor.
- Akademisyen: edebiyat araştırmacılığı; uzun bir eğitim yolu.
- Öğretmen: en çok kitap okutan meslek.
- Senarist: uyarlama alanı özellikle canlı. Senaryo yazmak yazımıza bak.
- İçerik yazarlığı: edebiyat değil ama yazarak geçinmenin en yaygın yolu — ve yazma becerisini besliyor.
Dürüst bir not
Yayıncılık, sevgiyle çalışılan ama iyi kazandırmayan sektörlerden. Bunu baştan bilmek, hayal kırıklığını önlüyor. Sektörde kalanların çoğu, kazanç için değil kitapların içinde olmak için kalıyor.
Buna karşılık: giriş bariyeri düşük. Diploma değil yapılmış iş aranıyor. Bir deneme çevirisi, bir redaksiyon örneği, tasarladığın üç kapak — bunlar çoğu zaman özgeçmişten daha etkili.
Nereden başlanır?
- Yayınevi ve kitabevi stajları.
- Kitap fuarlarında gönüllülük — sektörü tanımanın en hızlı yolu. Kitap fuarı rehberi
- Dergilerde çalışmak.
- Serbest iş alıp portföy kurmak.
Türkiye'de yayınlama yolları ve yayınevine başvurmak yazılarımıza bak.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Yazarlık tarafını denemek istersen Arwy Google Play'de.