Yaş gruplarına göre kitap türleri
0–3 yaş — karton ve kumaş kitaplar
- Çok az kelime, bazen hiç.
- Amaç: kitabı bir nesne olarak tanımak, sayfa çevirmek.
- Tekrar, ritim ve ses taklidi ön planda.
3–6 yaş — resimli kitap
- 500–1000 kelime, genellikle 32 sayfa.
- Yetişkin okur, çocuk dinler — bu yüzden yüksek sesle okunmaya uygun olmalı.
- Resim, metnin yarısını anlatır. Metin resmin söylediğini tekrarlamamalı.
Resimli kitabın altın kuralı: metin bir şeyi söylüyorsa resim başka bir şey göstermeli. "Ali üzgündü" yazıp üzgün Ali'yi çizmek, iki katmanı da boşa harcıyor. En iyi örneklerde metin ile resim birbiriyle konuşur, hatta bazen çelişir.
6–8 yaş — ilk okuma kitapları
- Çocuk artık kendi okuyor.
- Kısa cümleler, tanıdık kelimeler, bol tekrar.
- Büyük punto, geniş satır aralığı, hâlâ bol resim.
7–10 yaş — bölümlü kitaplar
- 5.000–15.000 kelime, kısa bölümler.
- Her bölüm bir olay tamamlar — çocuk "bir bölüm daha" diyebilmeli.
- Mizah çok işe yarıyor.
8–12 yaş — orta sınıf (middle grade)
- 20.000–50.000 kelime.
- Konular ciddileşir: arkadaşlık, aile, adalet, kayıp.
- Kahraman genellikle okurdan biraz büyük olur — çocuklar yukarı doğru okuyor.
- Romantik ilişki ya yok ya çok hafif.
12+ — genç yetişkin
Ayrı bir kategori. Genç yetişkin kitapları yazımıza bak.
Yazma kuralları
1. Ders verme
Çocuk edebiyatının en yaygın hatası. "Bu hikâyeden şunu öğrenmeliyiz" cümlesi, hikâyenin kendisini öldürüyor. Mesaj varsa hikâyenin içinde olmalı, sonuna eklenmiş bir açıklama olarak değil.
Çocuklar öğüt verildiğini hemen anlıyor — ve kitabı bırakıyor.
2. Küçümseme
Çocuklar karmaşık duyguları anlıyor: korku, kıskançlık, utanç, yas. Bunlardan kaçınmak kitabı güvenli değil sığ yapıyor. Önemli olan konuyu yaşa uygun anlatmak, konuyu yasaklamak değil.
3. Çocuğu edilgen bırakma
Sorunu çözen yetişkin olmamalı. Çocuk kitabında çözümü çocuk bulur — yoksa okur kendini hikâyenin dışında hissediyor.
4. Somut yaz
"Çok mutluydu" değil, "yatağın üstünde üç kere zıpladı". Çocuk okur soyut ifadelerden değil, görebildiği ayrıntılardan besleniyor.
5. Yüksek sesle oku
Küçük yaş kitapları mutlaka sesli okunuyor. Ağızda dönmeyen cümle, sayfada iyi görünse bile çalışmıyor. Ritim, çocuk edebiyatında üsluptan önce gelir.
6. Mizah
Çocuklar için mizah bir süs değil, bağ kurma aracı. Gülen çocuk okumaya devam ediyor. Ve çocuk mizahı yetişkin mizahından farklı: tekrar, abartı, saçmalık ve beklenmedik ses işe yarıyor.
Resim işini kim yapar?
Yaygın bir yanılgı: yazarın çizeri kendisinin bulması gerektiği. Geleneksel yayıncılıkta çizeri genellikle yayınevi seçer ve yazarla çizer çoğu zaman hiç tanışmaz bile.
Kendi kitabını yayınlıyorsan çizer bulmak sana kalıyor — bu durumda telif ve kullanım haklarını baştan yazılı olarak netleştirmek şart.
Metinde resim yönergesi
Resimli kitap metni yazarken her sayfa için ne çizileceğini anlatmaya çalışma. Yalnızca metinden anlaşılmayan, ama hikâye için zorunlu olan şeyleri kısa bir not olarak belirt. Gerisi çizerin işi.
Çocuk kitabı nasıl yazılır, çocuğa okuma sevgisi ve masal ve fabl yazılarımıza bak.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Kendi hikâyeni yaz ve paylaş. Arwy Google Play'de.