Senaryo nasıl yazılır? Format, yapı ve romandan farkı

Temel kural: görünür ve duyulur

Romanda "Ali içten içe korkuyordu" yazabilirsin. Senaryoda yazamazsın — çünkü kamera "içten içe"yi çekemez. Bunun yerine korkuyu gösterirsin: eli titrer, kapıya bakar, cümlesini yarım bırakır.

Format

Senaryonun kendine has bir biçimi var ve bu biçim keyfî değil — sektörde bir sayfa yaklaşık bir dakikaya denk gelsin diye standartlaşmış.

Sahne başlığı

Her sahne bir başlıkla açılır. Üç bilgi verir: mekân içeride mi dışarıda mı, neresi, ne zaman.

İÇ. MUTFAK - GECE
DIŞ. SAHİL YOLU - GÜNDÜZ

Aksiyon (sahne metni)

Geniş zamanda, kısa paragraflarla yazılır. Ne görüyoruz, onu anlatır.

"Selim mutfağa girer. Bulaşıklar dünden kalmış. Musluğu açar, sonra kapatır."

Uzun betimleme senaryonun düşmanı. Üç-dört satırı geçen aksiyon paragrafları bölünür.

Karakter adı ve diyalog

Karakter adı sayfada ortalı ve büyük harfle, diyalog altında yazılır:

SELİM
Yine mi sen yıkamadın?

Parantez içi (parantetik)

Diyaloğun nasıl söylendiğini belirtir — ama çok az kullanılır. Her repliğe "(sinirli)" yazmak, oyuncuya ve yönetmene güvenmemek demek.

Üç perde yapısı

Standart senaryo yapısı 110 sayfalık bir uzun metrajda kabaca şöyle bölünür:

• 1. Perde (1–25. sayfa): Kurulum. Kahramanı, dünyasını ve eksiğini tanırız. Sonunda dengeyi bozan olay gerçekleşir.
• 2. Perde (25–85. sayfa): Çatışma. Kahraman hedefe yürür, engeller büyür. Ortada bir orta nokta vardır: her şeyin anlamının değiştiği an. Sonuna doğru en dip nokta gelir.
• 3. Perde (85–110. sayfa): Çözüm. Doruk ve kapanış.

Bu yapı bir zorunluluk değil, bir yerçekimi. Sapabilirsin ama nereden saptığını bilerek sapmalısın. Olay örgüsü kurmak yazımız bu konuyu roman tarafından da ele alıyor.

Diyalog

Senaryo diyaloğu, gerçek konuşmanın kopyası değil — gerçek konuşmanın sıkıştırılmış hâli.

• Selamlaşmaları at. "Merhaba, nasılsın, iyiyim sen" hiçbir sahneye bir şey katmıyor. Sahne konuşmanın ortasında başlasın.
• Bilgi yükleme. "Biliyorsun, kardeşim beş yıl önce taşındı" cümlesi seyirci için yazılmıştır ve hemen anlaşılır.
• Alt metin. İyi diyalogda insanlar demek istediklerini söylemez. "Kahve ister misin?" cümlesi, "gitme" anlamına gelebilir.
• Herkes farklı konuşsun. Adları sildiğinde kimin konuştuğu anlaşılmalı.

Diyalog yazma yazımızda bunu ayrıntılı anlattık.

Romandan farklar — özet

• İç ses yok. Düşünce gösterilerek anlatılır.
• Geçmiş zaman yok. Her şey geniş zaman, "şimdi oluyor" gibi.
• Betimleme az. Odanın rengi hikâyeyi etkilemiyorsa yazılmaz.
• Uzunluk sabit. Roman 200 sayfa da olur 600 da; senaryo yaklaşık 90–120.
• Senaryo bir ara üründür. Nihai eser film; senaryo onun planı.

Nereden başlamalı?

İlk işin uzun metraj olmasın. Kısa film senaryosu (5–15 sayfa) yapıyı öğrenmenin en hızlı yolu — bitirebildiğin için de motivasyonu koruyor.

Yazmadan önce hikâyeyi tek cümlede anlatabildiğinden emin ol. Anlatamıyorsan senaryo da anlatamayacak. Sinopsis yazma rehberimiz bu adımda işine yarar.

Yazdıktan sonra

Senaryo okunmak için değil oynanmak için yazılır. En iyi test: diyalogları birine yüksek sesle okut. Ağızda dönmeyen replik, ekranda da dönmüyor.

Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.

---