Editörlük türleri: içerik editörlüğü, redaksiyon ve son okuma

1. İçerik editörlüğü (yapısal editörlük)

En büyük resme bakar. Cümlelere hiç dokunmaz.

• Olay örgüsü işliyor mu, nerede sarkıyor?
• Karakterler tutarlı mı, dönüşümleri inandırıcı mı?
• Tempo doğru mu? Hangi bölüm gereksiz?
• Bakış açısı ve zaman kullanımı tutarlı mı?

Sonuç genellikle bir rapordur, düzeltilmiş metin değil. "Üçüncü bölüm gereksiz, 7. bölümdeki gerilim erken çözülüyor" gibi.

2. Satır editörlüğü (üslup editörlüğü)

Paragraf ve cümle düzeyinde çalışır. Yapı oturduktan sonra gelir.

• Cümle ritmi, tekrarlar, gereksiz kelimeler.
• Anlatım biçimi sahneye uygun mu?
• Diyaloglar doğal mı, her karakter farklı konuşuyor mu?
• Ton tutarlı mı?

Bu aşama, metnin "iyi yazılmış" hissini veren yerdir.

3. Redaksiyon (dil ve imla düzeltisi)

Doğruluk aşaması.

• Yazım ve noktalama hataları.
• Anlatım bozuklukları.
• Tutarlılık: karakter adları, tarihler, mekân ayrıntıları, sayı yazımı.
• Dilbilgisi hataları.

Redaksiyon üslup tartışması yapmaz — yanlış olanı düzeltir.

4. Son okuma (düzelti)

Dizgi yapıldıktan sonra, basımdan hemen önce yapılır.

• Dizgi hataları, kaymış satırlar, bozuk tireleme.
• Sayfa numaraları, içindekiler, bölüm başlıkları.
• Gözden kaçmış son harf hataları.

Bu aşamada metne müdahale edilmez; yalnızca hatalar yakalanır.

Doğru sıra

• 1. Kendi düzeltmen (birkaç tur).
• 2. Beta okurlar.
• 3. İçerik editörlüğü.
• 4. Yeniden yazım.
• 5. Satır editörlüğü.
• 6. Redaksiyon.
• 7. Dizgi.
• 8. Son okuma.

Bütçen sınırlıysa: redaksiyon en vazgeçilmezi. Yazım hatası dolu bir kitap, ne kadar iyi olursa olsun okur güvenini kaybediyor.

Editörle çalışırken

• Örnek çalışma iste. Ciddi editörler 5–10 sayfalık deneme yapar. Üslubunuzun uyup uymadığı ancak böyle anlaşılıyor.
• Ne istediğini söyle. "Bir bak" demek, editörün yanlış aşamada çalışmasına yol açıyor.
• Her öneriyi kabul etmek zorunda değilsin — ama her öneriyi düşünmek zorundasın. Aynı yere üç kişi takılıyorsa orada gerçekten bir sorun var.
• Savunmaya geçme. "Aslında orada şunu demek istemiştim" cümlesi, sorunun kanıtıdır: demek istediğin sayfada yok.

Kendi kendine ne kadarı yapılabilir?

Yapısal sorunları kendin görmek zor ama mümkün: metni bir ay bekletmek, yüksek sesle okumak ve bölüm bölüm özet çıkarmak işe yarıyor. Redaksiyonu kendi kendine yapmak ise neredeyse imkânsız — kendi metnini okurken gözün olması gerekeni görüyor, olanı değil.

Kendi metnini düzeltmek, beta okur ve geri bildirim almak yazılarımıza bak.

Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.

---