Temel ayrım
- Sıfat ismi niteler ya da belirtir.
- Zarf fiili, sıfatı ya da başka bir zarfı niteler.
"Güzel bir yazı yazdı." → "yazı"yı niteliyor → sıfat
"Güzel yazdı." → "yazdı" fiilini niteliyor → zarf
Tek soru yeterli: hemen sonrasında bir isim mi var, yoksa bir fiil mi? İsimse sıfat, fiilse zarf.
Sıfat türleri
Niteleme sıfatları
"Nasıl?" sorusuna cevap verir: güzel ev, eski kitap, kırmızı kalem.
Belirtme sıfatları
- İşaret: bu, şu, o → bu kitap
- Sayı: üç kitap, beşinci sıra, yarım ekmek
- Belgisiz: bazı, birkaç, her, hiçbir → bazı insanlar
- Soru: hangi, kaç, nasıl → hangi kitap?
Adlaşmış sıfat
Sıfat, nitelediği isim düşünce onun yerine geçiyor: "Yaşlılar öne otursun." Burada "yaşlı insanlar"daki isim düşmüş.
Zarf türleri
- Durum zarfı: nasıl? → hızlı koştu, sessizce girdi
- Zaman zarfı: ne zaman? → dün geldi, sabah çıkacak
- Yer-yön zarfı: nereye? → içeri girdi, yukarı baktı (ek almazlar; ek alırsa dolaylı tümleç olur)
- Miktar zarfı: ne kadar? → çok yoruldu, biraz bekledi
- Soru zarfı: nasıl geldin? niçin gitti?
Miktar zarfının özel durumu
Miktar zarfları sıfatı ve zarfı da niteleyebiliyor:
- "Çok güzel bir ev." → "güzel" sıfatını niteliyor → zarf
- "Çok hızlı koştu." → "hızlı" zarfını niteliyor → zarf
- "Çok yoruldu." → fiili niteliyor → zarf
Yani "çok" neredeyse her zaman zarftır. Sıfat olduğu durum: "çok para" — burada ismi belirtiyor.
Sık karıştırılan örnekler
- "İyi insan" (sıfat) — "İyi düşündü" (zarf)
- "Doğru cevap" (sıfat) — "Doğru söyledi" (zarf)
- "Yavaş tren" (sıfat) — "Yavaş yürüdü" (zarf)
Yazarken: sıfat ve zarf ölçüsü
Bu ayrım yalnız sınav bilgisi değil; üslubun en görünür göstergesi.
Zarfları azalt, fiili güçlendir
Yazarlıkta en çok tekrarlanan tavsiyelerden biri: "sessizce yürüdü" yerine "süzüldü". Doğru fiil, zarfa ihtiyaç bırakmıyor.
- "Hızlı koştu" → "fırladı"
- "Yüksek sesle söyledi" → "bağırdı"
- "Yavaşça oturdu" → "çöktü"
Kural değil eğilim: zarfların hepsini silmek gerekmiyor. Ama metninde -ce/-ca ve "bir şekilde" kalıpları çoksa, çoğu daha güçlü bir fiille değiştirilebiliyor.
Sıfat yığmaktan kaçın
"Eski, büyük, karanlık, ürkütücü ev" — dört sıfat, hiçbir görüntü. Bir iyi sıfat, dört ortalama sıfattan güçlü.
Betimleme yazımıza bak.
Diyalog etiketlerinde
"'Gitme,' dedi üzgün bir şekilde." — üzüntü zaten repliğin içinde olmalı. Etiketteki zarf, çoğu zaman yazarın diyaloğa güvenmediğinin işareti.
Diyalog yazmak yazımıza bak.
Cümlenin ögeleri ve zamirler yazılarımıza bak.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Cümlelerini daha bilinçli kur. Arwy Google Play'de.