Zamir mi sıfat mı?
Arkasından isim geliyorsa sıfat, gelmiyorsa zamir.
- "Bu kitabı aldım." → arkasında isim var → sıfat
- "Bunu aldım." → ismin yerini tutuyor → zamir
Aynı test "bazı / bazıları", "hangi / hangisi", "kaç / kaçı" için de çalışıyor.
Zamir çeşitleri
Kişi (şahıs) zamirleri
ben, sen, o, biz, siz, onlar
"O" hem kişi hem işaret zamiri olabiliyor: "O geldi" (kişi) — "O ne?" (işaret).
İşaret zamirleri
bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, burası, şurası, orası
"Şunu uzatır mısın?"
Belgisiz zamirler
Kimi ya da neyi işaret ettiği belirsiz.
biri, birisi, herkes, hiç kimse, bazıları, kimi, çoğu, hepsi, başkası, birkaçı
"Herkes geldi." · "Bazıları anlamadı."
Soru zamirleri
kim, ne, nere, hangisi, kaçı, neresi
"Kim geldi?" · "Hangisini seçtin?"
İlgi zamiri: -ki
Tek başına bir ek olarak zamir görevi görüyor.
"Benimki daha güzel." = "benim kitabım"
🔴 Bu "-ki" bitişik yazılır — bağlaç olan "ki" ile karıştırılmamalı. "ki" yazımı yazımıza bak.
Dönüşlülük zamiri: kendi
"Kendi yaptı." · "Kendine bir kahve aldı."
Pekiştirme için de kullanılıyor: "Ben kendim gördüm."
Ek hâlindeki zamir: iyelik ekleri
İyelik ekleri de sahibi gösterdiği için zamir sayılıyor: kitabım, evin, defteri.
🔴 Yazarken: zamir belirsizliği
Bu, kurguda en sık görülen ve en kolay düzeltilen anlaşılmazlık sebebi.
"Ali, Mehmet'e kitabını verdi. O çok sevindi."
Kim sevindi? Cümle iki anlama da geliyor. Okur duraklıyor — ve duraklamak sahneden çıkmak demek.
- Çözüm 1: adı tekrarla. "Mehmet çok sevindi." Tekrar, belirsizlikten iyidir.
- Çözüm 2: cümleyi yeniden kur.
- Çözüm 3: aynı cinsiyette iki karakterin bulunduğu sahnelerde zamir kullanımını azalt.
Türkçenin avantajı: "o" cinsiyetsiz olduğu için Türkçede bu belirsizlik İngilizceden daha sık çıkıyor. Aynı sahnedeki iki kişi için de "o" kullanılabiliyor — bu yüzden dikkat gerekiyor.
Zamir ve tempo
Zamirler cümleyi kısaltıyor ve hızlandırıyor. Ama fazlası metni bulanıklaştırıyor.
Pratik düzeltme: bir sahneyi al ve içindeki "o, bu, şu, onlar" sözcüklerini işaretle. Her birinde neyin yerine geçtiği bir saniyede anlaşılıyor mu? Anlaşılmıyorsa değiştir.
Paragraf başında zamir
Yeni bir paragraf ya da bölüm zamirle başlamamalı: "O, kapıyı açtı." Okur önceki paragrafı hatırlamak zorunda kalıyor.
Bu özellikle bölüm bölüm dijital yayında önemli — okur bir önceki bölümü haftalar önce okumuş olabiliyor.
Cümlenin ögeleri ve sıfat ve zarf yazılarımıza bak.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Metnini daha net yaz. Arwy Google Play'de.