Türk edebiyatından
- Halide Edip Adıvar — Ateşten Gömlek: Kurtuluş Savaşı'nı sıcağı sıcağına anlatan ilk romanlardan.
- Yakup Kadri Karaosmanoğlu — Yaban: savaş yılları Anadolu'sunda aydın ile köylü arasındaki uçurum. Türk romanının en sarsıcı kitaplarından.
- Kemal Tahir — Yorgun Savaşçı: Kurtuluş Savaşı'nın örgütlenme sürecine içeriden bakış.
- Mehmet Âkif Ersoy — Çanakkale Şehitlerine: şiir, ama savaş edebiyatının Türkçedeki en bilinen metni. Epik şiir
- Nâzım Hikmet — Kuvâyi Milliye: destan biçiminde bir savaş anlatısı.
Türk edebiyatı klasikleri yazımıza bak.
Birinci Dünya Savaşı
- Erich Maria Remarque — Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok: türün en bilineni ve hâlâ en iyilerinden. Genç bir askerin gözünden, kahramanlıktan tamamen arınmış bir cephe anlatısı. Başlamak için en uygun kitap.
- Ernest Hemingway — Silahlara Veda: cephe ve aşk; Hemingway'in kısa cümleli üslubu savaşa çok uyuyor. Amerikan edebiyatı
İkinci Dünya Savaşı ve sonrası
- Kurt Vonnegut — Mezbaha No. 5: Dresden bombardımanı, bilim kurgu ve mizahla iç içe. Savaş romanının kalıbını kıran kitap.
- Joseph Heller — Madde 22: savaşın bürokratik saçmalığı üzerine kara mizah.
- Primo Levi — Bunlar da mı İnsan: roman değil, tanıklık. Sakin bir dille yazıldığı için daha da sarsıcı. İtalyan edebiyatı
- Günter Grass — Teneke Trampet: Nazi dönemi, büyümeyi reddeden bir çocuğun gözünden. Alman edebiyatı
Sonraki savaşlar
- Tim O'Brien — Taşıdıkları Şeyler: Vietnam; savaşta neyin gerçek neyin hikâye olduğu üzerine. Öykü ile anı arasında duruyor.
- Ahmed Saadawi — Bağdat'ta Frankenstein: savaş sonrası Bağdat, fantastik bir çerçevede. Arap edebiyatı
- Gassan Kanafani — Güneşteki Adamlar: sürgün ve çaresizlik; çok kısa, çok güçlü.
Sivillerin savaşı
Cephede geçmeyen ama savaşı en iyi anlatan kitaplar:
- Elsa Morante — Tarih: savaşın sıradan insanlar üzerindeki etkisi.
- Han Kang — Çocuk Geliyor: devlet şiddeti ve sonrasında kalanlar. Kore edebiyatı
- Svetlana Aleksiyeviç (Nobel 2015): tanıklık derlemeleri; savaşı yaşayanların kendi sesleriyle.
Türün ortak yanları
- Kahramanlık anlatısına karşı duruş. Cephede bulunmuş yazarların yazdığı kitapların neredeyse tamamı savaş karşıtı.
- Sıradanlık. Savaşın dehşetini anlatan şey büyük sahneler değil, küçük ayrıntılar: bir çift çorap, bir mektup, açlık.
- Dönüş sorunu. Pek çok savaş romanı asıl trajediyi eve dönüşte bulur: geri dönen kişi artık aynı kişi değildir.
- Dil sadeleşir. Süslü anlatım, konuyu taşımıyor. En iyi örnekler en sade yazılmış olanlar.
Yazmak isteyenler için
- Tek bir insanda kal. Cephe geniştir; roman dar olmalı. Savaşın tamamını anlatmaya çalışan roman hiçbir şeyi anlatamıyor.
- Şiddeti estetize etme. Ayrıntılı şiddet, okuru duyarsızlaştırıyor — anlatmak istediğinin tersini üretiyor.
- Araştırma şart ama görünmemeli. Araştırma yazımıza bak.
- Sessiz anlar savaş sahnelerinden daha etkili oluyor.
Nereden başlamalı?
Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok → Yaban → Mezbaha No. 5 → Bunlar da mı İnsan. Dördü türün dört farklı yaklaşımını gösteriyor.
Roman türleri ve zor zamanlarda okumak yazılarımıza bak.
Okuduklarını kütüphanende topla. Arwy Google Play'de.