Klasik dönem
Binbir Gece Masalları
Fars, Hint, Arap ve Türk anlatılarının yüzyıllar içinde birleşmesiyle oluşan derleme. Tek bir yazarı yok.
- Çerçeve öykü tekniğinin en ünlü örneği: Şehrazad her gece bir hikâye anlatır ve sabaha bitirmeyerek hayatta kalır.
- Hikâye içinde hikâye yapısı, dünya edebiyatını doğrudan etkiledi.
- Not: yaygın bilinen bazı hikâyeler (Alaaddin, Ali Baba) aslen derlemede yoktu; Avrupa çevirileri sırasında eklendi.
Cahiliye şiiri ve muallakalar
İslam öncesi Arap şiiri, sözlü olarak aktarıldı ve çöl hayatı, kabile onuru, aşk ve yiğitlik üzerineydi. Muallakat denen yedi ünlü kaside, dönemin zirvesi sayılır.
İbn Tufeyl — Hayy bin Yakzan
Issız bir adada tek başına büyüyen ve aklıyla dünyayı çözen bir insanın hikâyesi. 12. yüzyılda yazıldı; felsefi roman türünün erken örneklerinden ve Avrupa'da geniş yankı buldu.
Modern Arap romanı
Necib Mahfuz
1988 Nobel Edebiyat Ödülü — Arapça yazan tek Nobel edebiyat ödüllü yazar.
- Kahire Üçlemesi (Saray Gezisi, Şevk Sarayı, Şeker Sokağı): bir Kahire ailesinin üç kuşağı üzerinden Mısır'ın modernleşmesi. Arap edebiyatının Buddenbrooklar'ı sayılabilir.
- Midak Sokağı — daha kısa; başlamak için uygun.
Tayeb Salih — Kuzeye Göç Mevsimi
Sudanlı yazarın romanı, sömürgecilik sonrası kimlik üzerine yazılmış en güçlü metinlerden sayılıyor. Kısa, yoğun ve rahatsız edici.
Gassan Kanafani
Filistinli yazar. Güneşteki Adamlar — sürgün ve umutsuzluk üzerine kısa ve çarpıcı bir roman.
Şiir
- Mahmud Derviş: modern Arap şiirinin en tanınan sesi. Sürgün, vatan ve kayıp temaları; lirik ve erişilebilir.
- Adonis: Arap şiirini modernleştiren isim. Daha soyut ve zorlayıcı.
- Nizar Kabbani: aşk şiirleriyle Arap dünyasında en çok okunan şairlerden.
Çağdaşlar
- Alaa el-Asvani — Yacoubian Apartmanı: bir Kahire apartmanının sakinleri üzerinden çağdaş Mısır. Sürükleyici ve çok sesli.
- Elias Khoury — Güneş Kapısı: Filistin tarihini hikâye içinde hikâye yapısıyla anlatır.
- Ahmed Saadawi — Bağdat'ta Frankenstein: savaş sonrası Bağdat'ta geçen, fantastik ve sert bir roman.
- Hoda Barakat, Hanan el-Şeyh: kadın yazarların çağdaş Arap romanındaki güçlü sesleri.
Nereden başlamalı?
- Kısa ve çarpıcı: Kuzeye Göç Mevsimi ya da Güneşteki Adamlar.
- Sürükleyici roman: Yacoubian Apartmanı.
- Büyük klasik: Kahire Üçlemesi (önce Midak Sokağı ile Mahfuz'u tanı).
- Şiir: Mahmud Derviş seçkisi.
- Klasik anlatı: Binbir Gece Masalları — tamamını değil, seçki hâlinde.
Çeviri notu
Arap edebiyatının Türkçeye çevrilmesi son yıllarda arttı ama hâlâ sınırlı. Bazı eserler İngilizce ya da Fransızca üzerinden çevriliyor — doğrudan Arapçadan yapılmış çevirileri tercih etmek metnin ritmine daha yakın kalıyor.
Kore edebiyatı, Japon edebiyatı ve başka dilde okumak yazılarımıza bak.
Yeni bir edebiyat keşfet. Arwy Google Play'de.