Lirik şiir
Duygu şiiridir. Aşk, özlem, hüzün, ayrılık, doğa karşısında duyulan coşku. Şiir türleri içinde en yaygın olanı.
- Birinci kişi ağzından yazılır.
- Öğüt vermez, anlatmaz — hissettirir.
- Müziğe en yatkın türdür; adı bile "lir" adlı çalgıdan gelir.
Türk edebiyatında: Fuzûlî'nin gazelleri, Yunus Emre'nin ilahileri, Cahit Sıtkı Tarancı, Attilâ İlhan.
Epik şiir
Kahramanlık şiiridir. Savaş, yiğitlik, tarihî olaylar anlatılır.
- Olay anlatımı vardır — hikâyeye yakındır.
- Coşkulu ve yüksek bir dil kullanır.
- Destanların şiir biçimindeki devamı sayılır.
Türk edebiyatında: Köroğlu'nun koçaklamaları, Mehmet Âkif Ersoy'un Çanakkale Şehitlerine'si, Nâzım Hikmet'in Kuvâyi Milliye'si.
Pastoral şiir
Doğa ve kır hayatı şiiridir. Çoban yaşamı, kırsal huzur, doğanın güzelliği.
- İdil: tek kişinin ağzından, doğa güzelliğini anlatan kısa pastoral şiir.
- Eglog: birkaç çobanın karşılıklı konuşması biçiminde yazılan pastoral şiir.
Türk edebiyatında: Kemalettin Kamu'nun Bingöl Çobanları, Behçet Necatigil'in bazı şiirleri.
Didaktik şiir
Öğretici şiirdir. Bilgi vermek, ders vermek, bir düşünceyi aktarmak amacı taşır.
- Duygudan çok akla seslenir.
- Fabl ve manzum hikâyeler bu türe girer.
- Sanat kaygısı ikinci plandadır.
Türk edebiyatında: Yusuf Has Hâcib'in Kutadgu Bilig'i, Tevfik Fikret'in çocuklar için yazdığı şiirler, Ziya Paşa'nın öğütleri.
Satirik şiir
Eleştiri ve yergi şiiridir. Kişi, kurum ya da toplumdaki aksaklıklar iğneleyici bir dille eleştirilir.
- Divan edebiyatında adı hicviye.
- Halk edebiyatında taşlama.
- Modern edebiyatta yergi / taşlama denir.
Türk edebiyatında: Nef'î'nin hicivleri, Şeyhî'nin Harnâme'si, Neyzen Tevfik.
Dramatik şiir
Harekete ve olaya dayalı şiirdir. Sahnelenmek üzere, tiyatro için yazılır.
- Karakterler konuşur, olay ilerler.
- Batı edebiyatında manzum tiyatro geleneğinin ürünü.
- Türk edebiyatına Tanzimat'la girdi.
Türk edebiyatında: Abdülhak Hâmit Tarhan'ın manzum tiyatroları, Faruk Nafiz Çamlıbel'in Canavar'ı.
Tür ile nazım biçimini karıştırma
Tür = ne anlatıyor (lirik, epik…)
Nazım biçimi = nasıl kurulmuş (koşma, gazel, sone, serbest…)
Bir koşma hem lirik hem satirik olabilir. Bunlar farklı sorular.
Bir şiirin türünü nasıl belirlersin?
Tek soru yeterli: "Bu şiir okurda ne bırakmak istiyor?"
- Duygu → lirik
- Gurur, coşku, kahramanlık → epik
- Huzur, doğa özlemi → pastoral
- Bilgi, ders → didaktik
- Öfke, alay → satirik
- Olayın kendisi, sahne → dramatik
Kendi şiirini yazarken
Türü önceden seçmek zorunda değilsin — çoğu şair yazdıktan sonra hangi türe düştüğünü fark ediyor. Ama türü bilmek düzeltme aşamasında işe yarıyor: lirik bir şiire öğüt cümlesi girdiğinde ton bozuluyor, epik bir şiirde fazla iç ses akışı yavaşlatıyor.
Şiir yazma, kafiye ve redif ve Türk şiirine başlamak yazılarımıza bak.
Şiirlerini okurla buluştur. Arwy Google Play'de.