Redif nedir?
Dize sonlarında tekrarlanan, görevi ve anlamı aynı olan ek ya da kelimedir.
"Bir gün geldi baharım / Soldu bütün diyarım" → "-ım" iyelik eki, ikisinde de aynı görevde → redif.
Redif kelime de olabilir:
"Yollar bana uzak geldi / Günler bana çabuk geldi" → "geldi" redif.
Kafiye nedir?
Dize sonlarındaki, görevleri farklı olan ses benzerliğidir. Rediften önce gelir.
"baharım / diyarım" → "-ım" redif, ondan önceki "ar" sesleri kafiye.
Sıralama her zaman aynı: dizenin en sonunda redif, ondan önce kafiye bulunur. Yani önce redifi bul, kalanına bak — kalan kafiyedir.
Ayırt etme yöntemi — üç adım
- 1. Dize sonlarını alt alta yaz.
- 2. Sondan başlayarak aynı görevde tekrarlanan ek/kelimeyi bul → bu redif.
- 3. Redifin solunda kalan ortak sesler → kafiye.
Redif yoksa doğrudan kafiye vardır. Kafiye olmadan sadece redif de olabilir.
Kafiye türleri
Yarım kafiye
Tek ses benzerliği.
"dal / gül" · "baş / taş"
Tam kafiye
İki ses benzerliği.
"yar / bar" · "kar / dar"
Zengin kafiye
Üç veya daha fazla ses benzerliği.
"yalan / kalan" · "sevgi / bilgi" (dikkat: bu ikinci örnekte benzeşen sesler farklı sırada, bu yüzden zengin kafiye sayılmaz — kafiyede seslerin sırası da aynı olmalı)
Tunç kafiye
Kafiyeyi oluşturan kelimelerden biri, diğerini bütünüyle içinde barındırır.
"yâr / bahâr" · "kar / akar"
Cinaslı kafiye
Yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı kelimelerle yapılır. Manilerin en sevdiği tür.
"Niçin kondun a bülbül / Kapımdaki asmaya" — burada "asma" hem bitki hem "asmak" fiili anlamına gelebilecek şekilde kullanılır.
Kafiye şemaları
- Düz kafiye: aaba ya da aabb — ardışık dizeler kafiyeli.
- Çapraz kafiye: abab — bir atlayarak.
- Sarma kafiye: abba — dıştakiler ve içtekiler kendi arasında.
- Mani tipi: aaxa — üçüncü dize serbest.
Sık yapılan hatalar
- Redifi kafiye sanmak. "geldi / gördü" — burada "-di/-dü" görülen geçmiş zaman eki, yani redif; kafiye aramak için önüne bakmak gerekir.
- Sadece göze bakmak. Kafiye ses benzerliğidir, yazılış değil. Okunuşu aynı olan sesler kafiye yapar.
- Kafiyeyi zorlamak. Anlamı bozarak kafiye tutturmak, şiiri zayıflatan en yaygın acemilik.
Şiir yazarken kafiye şart mı?
Hayır. Modern Türk şiirinin büyük kısmı serbest yazılıyor ve kafiye kullanmıyor. Kafiye bir araç — ritim, akılda kalıcılık ve bağ kurmak için. Amaç hâline geldiğinde şiiri boğuyor.
Şiir nasıl yazılır ve şiire yeni başlayanlar yazılarımıza bak. Ölçü konusunu hece ve aruz ölçüsü yazımızda anlattık.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Şiirlerini yayınlamaya hazır mısın? Arwy Google Play'de.