Nasıl başladı: Genç Kalemler ve Yeni Lisan
1911'de Selanik'te çıkan Genç Kalemler dergisinde Ömer Seyfettin'in yazdığı "Yeni Lisan" makalesi dönemin başlangıcı sayılır.
Makalenin savunduğu ilkeler:
- Arapça ve Farsça dil bilgisi kuralları ve tamlamalar atılsın.
- Türkçeye yerleşmiş yabancı sözcükler kalabilir; yerleşmemişler atılsın.
- Yazı dili İstanbul konuşma dili olsun.
- Halkın anlayacağı bir dille yazılsın.
Bu, Servet-i Fünûn'un ağır diline doğrudan bir tepkiydi. Tanzimat'tan beri "sadeleşelim" deniyordu; ilk kez gerçekten uygulandı.
Genel özellikler
- Dil: sade, konuşma Türkçesine yakın.
- Ölçü: hece ölçüsüne dönüş.
- Konu: Anadolu, halkın hayatı, milli değerler, Kurtuluş Savaşı.
- Bakış: "memleket edebiyatı" — İstanbul dışına, Anadolu'ya yöneliş.
- Akım: realizm.
- Fikir zemini: Türkçülük ve milliyetçilik.
Sanatçılar
Ömer Seyfettin
Türk öykücülüğünün kurucularından. Sade dili ve çarpıcı sonlarıyla tanınır: Kaşağı, Forsa, Diyet, Yalnız Efe, Kolları Bağlı Odysseus. Maupassant tarzı (olay öyküsü) yazdı.
Ziya Gökalp
Dönemin fikir babası. Türkçülüğün Esasları. Edebiyatı düşüncelerini yaymak için kullandı; şiirleri didaktiktir.
Mehmet Emin Yurdakul
"Milli şair". Türkçe Şiirler kitabıyla hece ölçüsü ve sade dili şiire soktu. "Ben bir Türk'üm, dinim cinsim uludur" dizesi dönemin sesi oldu.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Türk romanının en önemli isimlerinden. Yaban (aydın-halk kopukluğu), Kiralık Konak (kuşak çatışması), Ankara, Nur Baba. Her romanı bir dönemi anlatır.
Halide Edip Adıvar
Ateşten Gömlek ve Vurun Kahpeye (Kurtuluş Savaşı), Sinekli Bakkal (en olgun romanı), Handan (psikolojik roman). Güçlü kadın karakterleriyle Türk romanında ayrı bir yer tutar.
Refik Halit Karay
Memleket Hikâyeleri — Anadolu'yu gerçekçi biçimde anlatan ilk öykü kitabı sayılır. Gurbet Hikâyeleri, Sürgün.
Reşat Nuri Güntekin
Çalıkuşu — Türk edebiyatının en çok okunan romanlarından. Yeşil Gece, Yaprak Dökümü, Dudaktan Kalbe. Anadolu'yu ve öğretmenliği edebiyata taşıdı.
Beş Hececiler
Hece ölçüsünü şiirde yerleştiren beş şair:
- Faruk Nafiz Çamlıbel — Han Duvarları, Sanat. Beşlinin en güçlü ismi.
- Yusuf Ziya Ortaç
- Enis Behiç Koryürek
- Halit Fahri Ozansoy
- Orhan Seyfi Orhon
Ortak özellikleri: hece ölçüsü, sade dil, memleket ve Anadolu konuları, konuşma diline yakın söyleyiş.
Neden bu kadar önemli?
Milli Edebiyat'ın kalıcı mirası şu: bugün okuduğun her Türkçe kitabın dili bu dönemde kuruldu. Cumhuriyet dönemi edebiyatı, bu zeminin üzerine inşa edildi.
Servet-i Fünûn, Cumhuriyet dönemi edebiyatı ve Türk edebiyatı dönemleri yazılarımıza bak.
Türk edebiyatını keşfet. Arwy Google Play'de.