Kompozisyon nasıl yazılır? Plan, paragraf ve sık hatalar

Önce: ana fikri tek cümlede yaz

Konu verildi diyelim: "Teknoloji ve yalnızlık."

Bu bir konu, henüz bir fikir değil. Yazmadan önce şunu kur:

"Teknoloji insanları birbirine bağlarken, aynı zamanda yüz yüze ilişkileri zayıflatıyor."

Plan çıkar (5 dakika)

Kâğıdın kenarına üç-dört madde yaz:

• Giriş: nasıl açacağım?
• Gelişme 1: hangi fikir, hangi örnek?
• Gelişme 2: hangi fikir, hangi örnek?
• Sonuç: nereye bağlayacağım?

Bu beş dakika, yazma süresini kısaltıyor ve metni kurtarıyor.

Giriş

İşi: konuyu tanıtmak ve okumaya devam ettirmek.

İşe yarayan açılışlar:

• Somut bir sahne: "Bir masada beş kişi oturuyor ve beşi de telefonuna bakıyor."
• Soru: "Hiç bu kadar bağlıyken bu kadar yalnız olmuş muyduk?"
• Karşıtlık: "Mesafeler kısaldı, aralar açıldı."

Kaçınılacaklar: "Günümüz dünyasında teknoloji hızla gelişmektedir." · "Sözlükte şöyle tanımlanır…" · "Bu konuda birçok şey söylenebilir." Üçü de okuyanı ilk cümlede kaybediyor.

Giriş paragrafının sonunda ana fikir cümlesi dursun.

Gelişme

Her paragraf tek bir alt fikir işler ve şu düzeni izler:

• Fikir cümlesi: bu paragraf ne diyor?
• Açıklama: ne demek istiyorum?
• Örnek: somut bir durum, gözlem ya da bilgi.
• Bağlama: bu, ana fikri nasıl destekliyor?

En sık atlanan adım sonuncusu. Örnek koyup yorumsuz geçmek, okurun bağlantıyı kendisinin kurmasını bekliyor — ve çoğu zaman kurulmuyor.

Düşünceyi geliştirme yolları yazımızda örneklendirme, karşılaştırma ve tanık gösterme yöntemlerini anlattık.

Kaç paragraf?

Gelişme için iki ya da üç paragraf çoğu kompozisyon için doğru. Beş zayıf paragraf, iki güçlü paragraftan kötü.

Sonuç

• Ana fikri farklı kelimelerle tekrarla.
• Kısa bir çıkarım ya da öneri ekle.
• Mümkünse girişteki imgeye dön — metni kapatan en zarif yöntem.

Sonuçta yeni fikir açma. Söyleyecek yeni bir şeyin varsa yeri gelişmedir.

Sınavda kompozisyon

Süre kısıtlıysa dağılım şöyle olsun:

• %15 plan — atlanmamalı.
• %70 yazma
• %15 okuma ve düzeltme — bu da atlanmamalı.

Son okumada yalnız üç şeye bak: de/da ayrı mı, anlatım bozukluğu, ve her paragrafın tek fikir işleyip işlemediği.

Sık yapılan hatalar

• Konudan sapmak. En çok puan kaybettiren hata. Her paragrafı yazdıktan sonra "bu ana fikre hizmet ediyor mu?" diye sor.
• Dolgu cümleler. "Bu konu çok önemlidir ve üzerinde düşünülmelidir" hiçbir şey söylemiyor.
• Çok uzun cümle. Uzun cümlelerin çoğu bozuk. Şüphedeysen ikiye böl.
• Klişe. "Teknolojinin nimetlerinden faydalanırken…" gibi hazır kalıplar metni sıradanlaştırıyor.
• Abartılı genelleme. "Herkes", "hiç kimse", "her zaman" — savunulamaz ve zayıf gösteriyor.
• Paragrafsız yazmak. Tek blok metin, içeriği ne olursa olsun düşük puan alıyor.

Dil

• Kısa ve net cümleler kur.
• Süslü kelime aramaktan vazgeç; doğru kelime her zaman süslü kelimeden iyi.
• Aynı kelimeyi arka arkaya tekrarlama.
• Bağlaçları kullan: "ancak, oysa, bu yüzden, buna karşılık" — fikirler arası ilişkiyi bunlar gösteriyor.

Metni sadeleştirmek ve paragrafta anlam yazılarımıza bak.

Kompozisyon, deneme ve makale

Üçü akraba ama aynı değil:

• Kompozisyon: okul metni; plan ve dil doğruluğu ölçülüyor.
• Deneme: kişisel; kanıt gerekmiyor.
• Makale: kanıtla savunuyor.

Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.

---