Bu genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir. Somut bir sorunun varsa — sözleşme imzalıyorsan, eserin izinsiz kullanıldıysa — bir avukata danış. Aşağıdakiler yazarların en sık takıldığı noktaları netleştirmek için.
Telif hakkın ne zaman başlar?
Yazdığın anda. Türkiye'de bir eser, yaratıldığı anda korunmaya başlar; bunun için bir yere kayıt yaptırman, ücret ödemen ya da bir kuruma başvurman gerekmez. Bir belgeye yazdığın bölüm zaten senindir.
Yani "yayınlarsam hakkımı kaybederim" korkusu genelde yersiz. Yayınlamak hakkını devretmez.
Peki neyi korumaz?
Burası çoğu kişinin karıştırdığı yer. Telif ifadeyi korur, fikri değil:
- Korunur: yazdığın cümleler, bölümler, metnin kendisi.
- Korunmaz: "büyücülük okuluna giden yetim çocuk" gibi bir fikir, bir tür, bir kalıp, genel bir olay örgüsü.
- Genelde korunmaz: başlıklar. Aynı isimde iki kitap olabilir.
Yani birinin senin fikrine benzer bir hikâye yazması çoğu zaman ihlal değildir. Metnini kopyalaması ise ihlaldir.
Kanıt meselesi
Hakkın kendiliğinden doğar ama bir anlaşmazlıkta "bu benim ve şu tarihte yazdım" diyebilmek işini kolaylaştırır. Pahalı bir şeye gerek yok:
- Taslakların tarihli olarak dursun — bulut dosyalarının sürüm geçmişi bunu kendiliğinden tutuyor.
- Bölümü yayınladığın tarih zaten kayıtlı bir işarettir.
- Kendine e-posta atmak ilkel ama tarih damgası olan bir yöntemdir.
Daha ileri koruma isteyenler için resmî kayıt seçenekleri de var, ama çoğu yazar için gereksiz bir masraftır.
Asıl risk: sözleşmeler
Gerçek hak kayıpları genelde "biri çaldı" diye değil, okumadan kabul edilen bir sözleşme yüzünden yaşanıyor. Bir platforma ya da yayınevine metnini verirken bakılacaklar:
- Mülkiyet devri var mı? Bazı metinler eserin haklarını platforma devrettirir. Bu, senin olmaktan çıkması demektir. Kırmızı çizgi.
- Verilen izin ne kadar geniş? Sağlıklı olan, platformun yalnız eserini gösterebilmek için izin almasıdır. "Her ortamda, sınırsız, devredilebilir" gibi ifadeler dikkat ister.
- Münhasırlık var mı? "Yalnız bizde yayınla" şartı, aynı metni başka yere koymanı engeller. Yeni başlayan bir yazar için genelde kötü bir takas.
- Çıkış hakkın var mı? Kitabını kaldırmak istediğinde kaldırabiliyor musun?
Şeffaflık: Arwy'yi biz yapıyoruz. Arwy'de tüm haklar yazarda kalır; bize yalnız eserini uygulama içinde gösterebilmek için gereken izin verilir. Mülkiyet devri ve münhasırlık yok — aynı kitabı istediğin başka yerde de yayınlayabilirsin. Bunu burada yazıyoruz ki sözleşmeyi okumadan da bilesin.
Eserin izinsiz kullanılırsa
Panik yapmadan sırayla:
- Kanıtı topla. Ekran görüntüsü al, adresi ve tarihi kaydet. Sonradan silinirse elinde bir şey kalsın.
- Platforma bildir. Çoğu platformun telif ihlali bildirim yolu var ve genelde en hızlı çözüm budur.
- Doğrudan yaz. Bazen bilmeden yapılmış olur; nazik bir mesaj çoğu vakayı çözer.
- Ciddi ve ısrarlıysa hukuki yola başvurmak için avukata danış.
Başkasının eserini kullanırken
Aynı kurallar sana da uygulanır:
- Alıntı kaynağı belirtilerek ve ölçülü yapılırsa genelde kabul görür; bir şiirin ya da şarkı sözünün tamamını koymak ölçülü değildir.
- Kamu malı eserler serbesttir — koruma süresi dolmuş klasikler.
- Fanfiction gri bir alandır; ayrı bir yazıda anlattık. Kısası: ücretsiz paylaş, para kazanmaya kalkma.
- Kapak görselleri en sık yapılan hata. İnternetten bulduğun bir görseli kapak yapmak ihlaldir; ücretsiz lisanslı görsel kaynaklarını kullan.
Kısa özet
Yazdığın senin, yazdığın anda. Yayınlamak bunu değiştirmez. Asıl dikkat edeceğin yer imzaladığın sözleşme — ve orada aradığın tek cümle şudur: haklar yazarda kalır.
Nerede yayınlayacağına karar vermediysen seçenekleri ve haklar tarafını karşılaştırdık.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Haklarını koruyarak yayınla — Arwy Google Play'de.