Bu yazı romanın olay örgüsünü ve sonunu tartışıyor.
Kısaca
Öksüz Jane, kendisinden nefret eden bir teyzenin yanında büyüyor. Sert bir yatılı okula gönderiliyor. Yetişkin olunca Thornfield malikânesine mürebbiye olarak giriyor.
Evin sahibi Bay Rochester'a âşık oluyor. Ama düğün günü bir sır ortaya çıkıyor: Rochester zaten evli ve karısı tavan arasında kilitli.
Jane'in seçimi
Romanın belkemiği burada. Rochester kalmasını, birlikte yaşamalarını istiyor. Jane onu seviyor, gidecek yeri yok, parası yok.
Ve yine de gidiyor.
Sebep dinî bir kural ezberi değil: "Kendime saygı duyacağım." Jane, kendi değerini bir başkasının onayına bırakmıyor. 1847'de bunu söyleyen bir kadın karakter sarsıcıydı.
"Ben bir kuş değilim"
Romanın en çok alıntılanan cümlesi Jane'in Rochester'a çıkışında geçiyor: eşit olmadıkları söylendiğinde, ruhlarının eşit olduğunu savunuyor.
Bu sahne, karakterin bütün duruşunu tek konuşmada özetliyor. Karakter yaratmak
Üç din modeli
Brontë romanı dinî figürlerle çevreliyor ve üçünü de ayrı ayrı yargılıyor:
- Brocklehurst: yoksul çocuklara çile dayatırken kendi kızlarını lüks içinde yaşatan ikiyüzlü.
- Helen Burns: her haksızlığa boyun eğen saf teslimiyet. Jane bunu sevse de benimsemiyor.
- St. John Rivers: soğuk, disiplinli, görev aşkıyla yanan. Jane'e sevgisiz bir evlilik teklif ediyor.
Jane üçünü de reddediyor ve kendi vicdanını ölçü alıyor.
🔴 Tavan arasındaki kadın
Romanın en tartışmalı yanı. Rochester'ın ilk karısı Bertha, Jamaika'dan getirilmiş ve romanda neredeyse insan olarak değil, bir tehdit olarak resmediliyor: uluyor, saldırıyor, konuşmuyor.
Eleştiri şu: roman Jane'in özgürlüğünü savunurken, başka bir kadını hem sömürge hem delilik klişesine hapsediyor ve ona hiç söz hakkı vermiyor.
Jean Rhys 1966'da Geniş Geniş Bir Deniz'i tam bunun için yazdı: Bertha'nın hikâyesini onun ağzından anlatıyor. İki kitabı arka arkaya okumak, bakış açısının ne kadar şey değiştirdiğini gösteriyor. Anlatıcı seçimi
Son
Jane döndüğünde Thornfield yanmış, Bertha ölmüş, Rochester kör ve sakat kalmıştır.
Bazı okurlar bunu "cezalandırma" sayıyor. Başka bir okuma daha güçlü: ancak Rochester güçsüzleştiğinde ikisi gerçekten eşit oluyor ve Jane de miras aldığı için artık ona muhtaç değil.
Anlatım
Roman birinci tekil ve Jane doğrudan okura sesleniyor: "Sevgili okur…"
Bu, dönemi için alışılmadık bir yakınlık kuruyor — okuru arkadaşı yerine koyuyor.
Nasıl okunmalı?
- İlk yüz sayfa çocukluk bölümü; bazıları burada sıkılıyor. Thornfield'a kadar sabret.
- Gotik öğeleri ciddiye al: gizemli sesler, yanan yatak, karanlık malikâne. Gotik edebiyat
- Emily Brontë ile karıştırma: Uğultulu Tepeler kız kardeşinin. İncelememize bak
Sonra ne okumalı?
- Jean Rhys — Geniş Geniş Bir Deniz: madalyonun öbür yüzü.
- Jane Austen — Gurur ve Önyargı: aynı dönem, çok farklı bir ton. İncelememize bak
- Daphne du Maurier — Rebecca: açıkça Jane Eyre'den beslenen bir gerilim.
İngiliz edebiyatı yazımıza bak.
Klasikleri kütüphanende topla. Arwy Google Play'de.