ISBN nedir?
Uluslararası Standart Kitap Numarası. Kitabın dünya çapında tekil kimlik numarası — bir kitabın "kimlik numarası" gibi düşünebilirsin.
- 13 haneli bir numaradır ve kitabın arka kapağında barkodun altında yazar.
- Her baskı biçimi ayrı ISBN alır: karton kapak, ciltli ve e-kitap üç farklı numara ister.
- Yeni baskı aynı numarayı kullanır; ama içerik önemli ölçüde değiştiyse yeni numara gerekir.
Ne işe yarar? Kitabın kütüphane kataloglarına, kitapçı sistemlerine ve dağıtım ağlarına girmesini sağlar. ISBN'siz kitap, sistemlerde yok sayılıyor.
Bandrol nedir?
ISBN'le karıştırılıyor ama tamamen başka bir şey. Bandrol, telif haklarını korumak için kitabın üzerine yapıştırılan resmî etikettir.
- Satışa sunulacak kitaplarda gereklidir.
- Amacı korsan baskıyı önlemek: bandrolsüz satılan kitap yasal değildir.
- Basılacak adet kadar bandrol alınır; her kitaba bir tane yapıştırılır.
Kısa fark: ISBN kitabın kimliğidir — kaydedilmesini sağlar. Bandrol kitabın satış iznidir — yasal olarak satılmasını sağlar.
Yayıncı sertifikası
Türkiye'de yayıncılık faaliyeti yürütmek için Kültür ve Turizm Bakanlığından alınan belgedir. Yayınevleri bu belgeye sahiptir.
Kendi kitabını kendin bastırıyorsan iki yol var:
- Bir yayıneviyle çalışmak — ISBN ve bandrol işlemlerini onlar yürütür. En pratik yol.
- Kendi adına başvurmak — yazarların kendi eserleri için başvurabildiği bir yol da bulunuyor.
🔴 Ücretler, gerekli belgeler ve başvuru adımları zaman zaman değişiyor. Bu yüzden burada rakam vermiyoruz — güncel bilgi için Kültür ve Turizm Bakanlığının kendi sayfasına bakmak gerekiyor. Aracı firmaların "hızlı ISBN" vaatlerine para ödemeden önce resmî kanalı kontrol et.
Derleme (yasal depo) yükümlülüğü
Basılan kitaplardan belirli sayıda nüshanın kütüphanelere teslim edilmesi zorunludur. Buna derleme denir. Amacı, basılan her eserin ulusal arşivde kalıcı olarak saklanması.
Bu, kitabının yüz yıl sonra da bir yerlerde bulunabilir olması demek — pek çok yazar için sürecin en anlamlı kısmı.
E-kitapta durum
- E-kitap da ISBN alabilir ve basılı sürümden farklı bir numara alır.
- Dijital platformlarda (uygulama içi yayın, e-kitap mağazaları) yayınlamak için ISBN zorunlu değildir — platforma göre değişir.
- Bandrol fiziksel etiket olduğu için e-kitapta uygulanmaz; dijital eserler için farklı düzenlemeler geçerlidir.
Telif hakkı ayrı bir konu
Sık karıştırılan bir nokta: ISBN telif hakkı vermez. Telif hakkı, eseri yazdığın anda kendiliğinden doğar; ayrıca bir yere kaydettirmen gerekmez.
ISBN yalnızca kayıt ve dağıtım içindir. Telif hakkı yazımızda ayrıntısı var.
Önce basmak zorunda mısın?
Hayır — ve çoğu ilk kitap yazarı için doğrusu da bu değil. Bin adet basılıp evde duran kitap, ilk kitapların en yaygın hikâyesi.
Daha düşük riskli yol:
- Önce dijital yayınla ve okur tepkisini gör.
- İstek varsa talebe göre baskı (print-on-demand) ile küçük adetlerle başla.
- Gerçek bir okur kitlesi oluştuktan sonra toplu baskıyı düşün.
Kendi kendine yayınlamak, Türkiye'de yayınlama yolları ve kitap sözleşmesi yazılarımıza bak.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Basmadan önce dijital yayınlamayı dene. Arwy Google Play'de.