Bu yazı romanın yapısını, temalarını ve sonunu tartışıyor.
Kısaca
Yalnızca C. harfiyle anılan bir adam. Babasından kalan parayla geçiniyor, çalışmıyor. Günlerini İstanbul sokaklarında dolaşarak, insanları izleyerek ve kadınlarla ilişkiler kurarak geçiriyor.
Aradığı bir şey var ama tam olarak ne olduğunu kendisi de söyleyemiyor: bir bağ, bir karşılaşma, sahici bir şey.
Aylaklık bir tavırdır
C. tembel değil. Aylaklığı bilinçli bir ret:
- Çalışmak, ona göre insanı bir işleve indirgiyor.
- Evlilik, düzen ve kariyer — hepsi başkalarının kurduğu roller.
- Ve o rollere girmeyi kabul etmek, aramayı bırakmak demek.
Romanın kışkırtıcı yanı bu: C. sempatik bir kahraman değil. Bencil, soğuk, insanları kullanıyor. Ama sorduğu soru meşru — ve roman ikisini birden taşıyor.
Aranan "gerçek şey"
C.'nin aradığı şeyin adı yok. Bazen bir kadında, bazen bir sokakta, bazen bir anda olacağını sanıyor. Bulduğunu sandığı her seferinde, yakınlaştıkça sıradanlaşıyor.
Bu, romanın en derin fikri: aranan şey belki de bulunamayacak bir şey — ve aramanın kendisi bir yaşam biçimine dönüşüyor.
İstanbul
Roman büyük ölçüde sokakta geçiyor: caddeler, sinemalar, meyhaneler, otobüsler. Şehir hem kalabalık hem yalnız.
C.'nin sürekli yürümesi de anlamlı — bir yere varmayan hareket. Mekân, karakterin durumunu taşıyor.
Mekân yazımıza bak.
Anlatım
Roman, birinci ve üçüncü kişi arasında geçiş yapıyor; iç konuşmalar dış olaylarla iç içe. Bu, 1959 için Türk edebiyatında cesur bir biçim.
Ama Atılgan'ın dili sade — Oğuz Atay'ın parçalı anlatımı gibi zorlayıcı değil. Modernist ama okunması kolay.
Bilinç akışı ve bakış açısı yazılarımıza bak.
Kadın karakterler
Romanın en çok tartışılan yanı. C.'nin ilişkileri hep aynı örüntüyü izliyor: yaklaşma, idealize etme, hayal kırıklığı, uzaklaşma.
- Eleştiri: kadınlar C.'nin arayışının nesnesi olmaktan öteye geçmiyor.
- Karşı okuma: bu tam da C.'nin kusuru ve roman bunu onaylamıyor — gösteriyor.
İkisi de metinden desteklenebiliyor. Eleştirel okuma yazımıza bak.
Son
Roman çözümle bitmiyor. C. aramaya devam ediyor; bulduğu bir şey yok, öğrendiği bir ders yok.
Bu, klasik anlatı beklentisini bilerek boşa çıkarıyor — ve romanın anlattığı şeyle tutarlı: kapanmayan bir arayışın kapanan bir sonu olamaz.
Sonlar yazımıza bak.
Neden hâlâ okunuyor?
- Kısa — 150 sayfa civarı.
- Genç okura çok yakın: hiçbir role sığamama duygusu, yirmili yaşların ortak deneyimi.
- Türkçede eşi az: bu kadar net bir varoluşçu roman Türk edebiyatında az.
Varoluşçuluk yazımıza bak.
Sonra ne okumalı?
- Yusuf Atılgan — Anayurt Oteli: daha karanlık, daha kapalı bir yalnızlık.
- Oğuz Atay — Tutunamayanlar: aynı duygu, çok daha geniş ve parçalı. İncelememize bak
- Camus — Yabancı: Avrupa'daki karşılığı.
Türk edebiyatı klasikleri yazımıza bak.
Türk edebiyatını keşfet. Arwy Google Play'de.