Bu yazı romanın yapısını, karakterlerini ve temalarını tartışıyor.
Yapı: günlük biçiminde roman
Romanın büyük kısmı Feride'nin kendi kaleminden, günlük biçiminde ilerliyor. Bu seçim iki şey sağlıyor:
- Yakınlık. Okur olayları Feride'nin duygularıyla birlikte yaşıyor.
- Sınırlılık. Sadece onun bildiğini biliyoruz — bu da bazı gerilimleri mümkün kılıyor.
Günlük biçimi ayrıca romanın samimi tonunu kuruyor. Günlük türü ve bakış açısı yazılarımıza bak.
Feride
Türk edebiyatının en sevilen kadın karakterlerinden. Onu ayıran özellikler:
- Kırgınlığı eylemle karşılıyor. Hayal kırıklığına uğradığında geri çekilmiyor; hayatını baştan kuruyor.
- Mizahı var. Zor koşulları anlatırken bile alaycı ve canlı. Bu, karakteri acındırılmaktan kurtarıyor.
- Dönüşüyor. Kitabın başındaki şımarık genç kızla sonundaki kadın aynı kişi değil. Karakter arkı
1920'lerde yazılmış bir romanda, hayatını kendi kararıyla değiştiren ve mesleğiyle var olan bir kadın karakter — romanın kalıcılığının en büyük sebebi bu.
Anadolu
Feride'nin İstanbul'dan çıkıp kasaba kasaba dolaşması, romanın gövdesini oluşturuyor. Ve buradaki Anadolu romantik değil: yoksulluk, hastalık, dedikodu, kapalı topluluk ahlakı.
Reşat Nuri'nin kendisi müfettiş olarak Anadolu'yu dolaşmıştı; romandaki gözlem gücü buradan geliyor. Araştırma yazımıza bak.
Temalar
- İdealizm ve gerçeklik: Feride öğretmenliği bir kaçış olarak seçiyor, sonra ona gerçekten bağlanıyor.
- Kadının kendi hayatını kurması: evlilik dışında bir varoluş.
- Dedikodu ve mahalle baskısı: romanın en sert eleştirisi burada; Feride'nin karşısındaki asıl engel yoksulluk değil, hakkında konuşulanlar.
- İstanbul ile Anadolu arasındaki uçurum.
Eleştirilen yönleri
Dürüst bir inceleme bunu da anmalı:
- Aşk hattı bazı okurlara fazla melodramatik geliyor; özellikle sonuç bölümü tartışılıyor.
- Tesadüfler yoğun. Romantizm etkisinin izi.
- Feride'nin idealizmi zaman zaman fazla lekesiz bulunuyor.
Buna karşılık: roman zaten gerçekçi bir belge olma iddiasında değil. Bir duyguyu ve bir ideali kurmayı amaçlıyor ve onu başarıyor.
Edebiyat tarihindeki yeri
Milli Edebiyat kuşağının Anadolu'ya yönelişinin en popüler ürünü. Sade dili ve akıcılığıyla, edebiyatı geniş kitleye taşıyan romanlardan.
Milli Edebiyat dönemi yazımıza bak.
Nasıl okunmalı?
- Uzun ama akıcı. Dil sade; günlük biçimi okumayı hızlandırıyor.
- Sadeleştirilmiş baskıya dikkat. Kısaltılmış sürümler romanı önemli ölçüde zayıflatıyor. 100 Temel Eser yazımızda bu soruna değindik.
- Dönemi düşünerek oku. 1920'lerin koşullarını akılda tutmak, kararların ağırlığını gösteriyor.
Sonra ne okumalı?
- Reşat Nuri — Yeşil Gece: yine öğretmen, ama çok daha sert bir roman.
- Halide Edip — Sinekli Bakkal: güçlü kadın karakter, daha geniş bir toplum tablosu.
- Yakup Kadri — Yaban: aynı Anadolu'ya çok farklı bir bakış. İncelememize bak
Türk edebiyatı klasikleri yazımıza bak.
Klasikleri kütüphanende topla. Arwy Google Play'de.