Günlük
- Kim yazar: kişinin kendisi.
- Ne zaman: olayın olduğu gün. Ayırt edici özellik bu.
- Kapsam: o günün olayları ve duyguları.
- Biçim: her yazıya tarih atılır.
Günlüğün gücü tazeliğinde: yazar sonrasını bilmiyordur, bu yüzden yazdığı şey filtresizdir. Zayıflığı da aynı yerde — bütünü göremediği için dağınıktır.
Yazar günlüğü tutmak yazımıza bak.
Anı (hatıra)
- Kim yazar: olayı yaşayan ya da tanık olan kişi.
- Ne zaman: aradan zaman geçtikten sonra.
- Kapsam: hayatın tamamı değil, seçilmiş olaylar.
- Odak: çoğu zaman yazarın kendisinden çok tanık olduğu dönem.
Günlük ile anıyı ayıran şey zamandır. Günlük "bugün şunlar oldu" der; anı "o gün şunlar olmuştu, sonradan anladım ki…" der. Anıda yorum vardır, çünkü sonrası bilinmektedir.
Anı, tarihe kaynaklık eden bir tür — bir savaşı, bir dönemi, bir çevreyi içeriden anlatır.
Otobiyografi
- Kim yazar: kişinin kendisi.
- Ne zaman: genellikle hayatın ilerleyen döneminde.
- Kapsam: hayatın tamamı — doğumdan yazma anına kadar.
- Düzen: genellikle kronolojik.
Anı ile otobiyografi farkı: anı seçilmiş olayları ve çoğu zaman çevreyi anlatır; otobiyografi bir hayatın bütününü ve merkezine yazarın kendisini koyar.
Biyografi
- Kim yazar: başka biri. Ayırt edici özellik bu.
- Kaynak: araştırma — belgeler, mektuplar, görüşmeler.
- Kapsam: anlatılan kişinin hayatı ve eserleri.
- Dil: nesnel olma iddiası taşır.
Alt türü — biyografik roman: gerçek bir kişinin hayatı, roman tekniğiyle anlatılır. Diyaloglar ve iç dünya kurgulanır.
Hızlı tablo
- Günlük: ben · bugün · bugünkü olaylar
- Anı: ben · sonradan · seçilmiş olaylar ve dönem
- Otobiyografi: ben · sonradan · hayatımın tamamı
- Biyografi: başkası · sonradan · onun hayatının tamamı
Kendi hayatını yazmak isteyenler için
Neyi anlatacağını seç
En sık yapılan hata her şeyi anlatmaya çalışmak. Bir hayatın tamamı ilginç değildir; belirli bir dönemi ya da belirli bir mesele etrafındaki kısmı ilginçtir. "Çocukluğumdan bugüne" yerine "taşradan şehre taşındığım o yıl" çok daha okunur bir kitap oluyor.
Hafızaya güvenme
Hafıza olayları yeniden kurar. Fotoğraflar, mektuplar, eski defterler ve aile üyeleriyle konuşmak, hatırladığını sandığın şeylerin ne kadarının doğru olduğunu gösteriyor.
Başkalarının hayatı da içinde
Kendi hayatını yazarken kaçınılmaz olarak başkalarını da yazarsın. Yaşayan kişiler hakkında yazmak hem etik hem hukuki sorumluluk taşıyor: isimleri değiştirmek, izin almak ya da bazı ayrıntıları çıkarmak sonradan doğacak sorunların çoğunu önlüyor.
Sahici ol, ama seçici
İyi anı, yazarın kendini iyi gösterdiği anı değil — kendini dürüstçe gösterdiği anıdır. Okur, hatasını yazan yazara güveniyor; her sahnede haklı çıkan yazara güvenmiyor.
Roman gibi okunan anılar listemize ve kurgu dışı kitaplar yazımıza bak. Yazmaya başlamak için ilk cümle ve yazma hedefi yazılarımız var.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Kendi hikâyeni yazmaya başla. Arwy Google Play'de.