Kitapların bakımı: sararma, nem, küf ve doğru saklama

1. Nem — en büyük düşman

Yüksek nem küf üretiyor, düşük nem kâğıdı kırılganlaştırıyor. İkisi de geri dönüşü olmayan hasar.

• Bodrum, çatı katı ve dış duvara dayalı raflar en riskli yerler.
• Banyo ve mutfağa yakın raflardan kaçın.
• Rafı duvardan birkaç santim ayrı tut — arkada hava dolaşsın.
• Nemli bir evde nem alıcı kullanmak, kitaplığı kurtarıyor.

2. Işık

Doğrudan güneş, sırtı soldurup kâğıdı sarartıyor. Pencere önündeki rafta duran kitapların sırtı birkaç yılda okunmaz hâle geliyor.

• Rafı güneş almayan duvara koy.
• Mümkün değilse perde ya da camlı raf kullan.
• Değerli kitapları en karanlık rafa yerleştir.

3. Sıcaklık

Sıcaklık dalgalanması, kâğıt ve tutkalı yoruyor. Kalorifer üstü, şömine yakını ve araba bagajı kötü fikir.

Raf düzeni

• Dik dur. Eğik duran kitapların sırtı zamanla deforme oluyor.
• Sıkıştırma. Çok sıkı dizilmiş kitabı çekerken sırt yırtılıyor.
• Boşluk bırakma. Çok gevşek dizilmiş kitaplar yana yatıyor. Kitap desteği kullan.
• Büyük ve ağır kitapları yatay koy — dik dururken kendi ağırlıklarıyla ciltten ayrılıyorlar.
• Kitabı sırtından çekme. Üst kısmına parmak atıp çekmek, sırt başlığını yırtan hareket. Yanlarından tutup çıkar.

Okurken

• Ciltli kitabı zorla açma. 180 derece açmak, dikişi kırıyor.
• Sayfa katlama. Kalıcı iz bırakıyor; kitap ayracı en ucuz koruma. (Kendi kitabında istediğini yaparsın — ama ödünç aldığın kitapta yapma.)
• Kitabı açık yüzüstü bırakma. Sırtı kırılıyor.
• Yemek ve içecek. Kahve lekesi çıkmıyor; not almak istiyorsan kurşun kalem kullan.

Sararma meselesi

Kitapların sararmasının başlıca sebebi kâğıdın kendisi. 20. yüzyılın büyük kısmında kullanılan ucuz kâğıt, zamanla asitlenerek sararıp kırılganlaşıyor.

Bu geri döndürülemez — sararmayı temizleyecek bir yöntem yok. Yapılabilecek tek şey yavaşlatmak: karanlık, serin ve kuru ortam.

Bugün basılan kitapların bir kısmı asitsiz kâğıt kullanıyor; künyede belirtiliyor olabilir.

Böcekler ve küf

• Gümüş böceği nemli ortamı ve kâğıt tutkalını sever. Çözüm nemi düşürmek.
• Küf lekesi yayılıyor — küflü bir kitabı hemen diğerlerinden ayır.
• Hafif küfte: kitabı iyice kurut, yumuşak fırçayla dışarıda temizle, birkaç gün gölgede havalandır.
• Ağır küfte kitabı kurtarmak zor; sağlıklı olanları korumak öncelik.

İkinci el kitap aldığında

• Eve girmeden sayfalarını havalandır ve kokusunu kontrol et.
• Küf ya da böcek şüphesi varsa birkaç gün diğer kitaplardan ayrı tut.
• Kötü koku için: kitabı açık hâlde birkaç gün havadar bir yerde bekletmek çoğu zaman yeterli.
• Tozunu yumuşak bir fırçayla, sayfaların dışına doğru al.

İkinci el kitap ve sahaf yazımıza bak.

Taşımak

• Kutuları küçük tut — büyük kutu ağırlaşıp altındaki kitapları eziyor.
• Kitapları düz ya da dik yerleştir; sırtı aşağı gelecek şekilde koyma.
• Kutuyu tamamen doldur; içinde sallanan kitap köşelerinden zarar görüyor.

Değerli ve imzalı kitaplar

• Şeffaf koruyucu kılıf (kapak koruyucu), ciltli kitabın kapağını koruyor.
• Asitsiz kutu ve karanlık raf.
• Yapıştırıcılı bant ve etiket kullanma — kalıcı hasar bırakıyor.
• Onarım gerektiren nadir bir kitap varsa kendin yapıştırmaya çalışma; yanlış tutkal değeri düşürüyor.

Kitap koleksiyonculuğu, kitaplık düzeni ve eski kitaplar yazılarımıza bak.

---