Rapor mu özet mi?
- Özet: yalnız olay örgüsü. Yorum yok.
- Rapor: künye + özet + karakter incelemesi + ana fikir + kişisel değerlendirme.
- İnceleme: ağırlık değerlendirmede; özet kısa kalır.
Hangisinin istendiğini baştan sormak, yanlış metin yazmayı önlüyor. Kitap özeti ve kitap incelemesi yazılarımıza bak.
Raporun bölümleri
1. Kapak sayfası
Okul adı, ders, öğrencinin adı ve numarası, tarih, kitabın adı ve yazarı. Okulun istediği bir biçim varsa ona uy.
2. Künye
- Kitabın adı
- Yazarı (ve varsa çevirmeni)
- Yayınevi ve basım yılı
- Sayfa sayısı
- Türü (roman, öykü, anı…) — kitap türleri
3. Yazar hakkında
Kısa tut: iki-üç cümle. Doğum-ölüm tarihi, hangi dönemde yazdığı, önemli eserleri. Hayat hikâyesini kopyalama — öğretmen bunu hemen anlıyor.
Daha iyisi: yazarın hayatından bu kitapla ilgili bir şey bul. "Kendisi de öğretmenlik yapmıştı" gibi bir bağ, raporu güçlendiriyor.
4. Konu ve özet
Tek cümlelik konu, ardından olay örgüsünün özeti. Geniş zaman ve üçüncü kişi kullan.
Uzunluk: raporun yaklaşık üçte biri. Daha fazlası, raporu özete çeviriyor.
5. Karakterler
Ana karakterler ve aralarındaki ilişki. Her biri için:
- Kim, ne yapıyor?
- Ne istiyor?
- Kitap boyunca değişti mi?
Üçüncü soru raporu diğerlerinden ayıran soru. Karakter analizi yazımıza bak.
6. Yer ve zaman
Olay nerede ve ne zaman geçiyor? Ve daha önemlisi: bu seçim hikâyeyi nasıl etkiliyor? Aynı olay başka bir dönemde geçseydi ne değişirdi?
7. Ana fikir
Yazarın kitapla ne söylemek istediği. Bir-iki cümle.
Dikkat: ana fikir olayın kendisi değil, olayın altındaki düşüncedir. "Bir öğretmenin köye gitmesi" konu; "eğitimin insanı hem yalnızlaştırıp hem büyütmesi" ana fikir.
8. Beğendiğin ve beğenmediğin yönler
Raporun en çok atlanan ve en değerli kısmı. Gerekçeli yaz:
- Zayıf: "Kitabı çok beğendim, çok güzeldi."
- Güçlü: "Kahramanın kararını hiç açıklamaması beni rahatsız etti; ama sonunda bunun bilerek yapıldığını anladım."
Beğenmemek serbest. Gerekçeli olumsuz bir değerlendirme, gerekçesiz övgüden çok daha iyi not alıyor.
9. Alıntılar
İki-üç cümle, sayfa numarasıyla. Neden seçtiğini bir cümleyle açıkla. Alıntı seçmek yazımıza bak.
10. Sonuç ve tavsiye
Kitabı kime tavsiye edersin, kime etmezsin? Bu soru, kitabı gerçekten okuduğunu gösteren en net işaret.
Uzunluk
Genellikle 2–4 sayfa. Okulun verdiği sınır varsa ona uy; yoksa bölümlerin dengesine bak: özet üçte bir, değerlendirme üçte bir, kalanı diğer bölümler.
Kaçınılması gerekenler
- İnternetten kopyalamak. Öğretmenler aynı metni her yıl görüyor ve hemen tanıyor.
- Arka kapak yazısını özet sanmak. Arka kapak tanıtımdır, özet değildir.
- Yalnız övmek. Değerlendirme yoksa rapor da yok.
- Kitabı okumadan yazmak. Karakter incelemesi ve alıntı bölümü bunu anında ele veriyor.
Okurken hazırlan
Raporun en kolay yolu, kitabı bitirdikten sonra hafızadan yazmak değil — okurken not almak.
- Her bölümden sonra bir-iki satır: ne oldu?
- Beğendiğin cümlelerin sayfa numarası.
- Aklına takılan sorular.
Bu üç şey, raporun yarısını okuma bitmeden hazır ediyor. Not almak yazımıza bak.
Okuduklarını not tutarak takip et. Arwy Google Play'de.