Paranın dağılımı
Oranlar yayınevine, kitaba ve satış kanalına göre değişiyor; ama genel tablo şuna benziyor:
- Satış kanalı (kitapçı ve dağıtım): en büyük pay. Kitabın etiket fiyatının kabaca üçte biriyle yarısı arasında bir kısım burada kalıyor.
- Üretim (kâğıt, baskı, cilt, kapak): önemli bir kalem — ve son yıllarda en çok artan kalem.
- Yayınevi: editörlük, redaksiyon, dizgi, tasarım, telif alımı, depo, tanıtım, personel ve kâr.
- Yazar telifi: genellikle etiket fiyatının %8–12'si. Yaygın oran %10.
- Çeviri kitapta ayrıca: yabancı yayınevine ödenen haklar ve çevirmen ücreti.
Bu tabloyu görünce çoğu kişinin şaşırdığı nokta: en büyük pay yazara da yayınevine de gitmiyor. Kitabı okura ulaştıran zincir, üretenden fazlasını alıyor.
Bu "haksızlık" mı?
Tam olarak değil — kitapçı da kira, personel, vitrin ve satılmayan kitapların riskini taşıyor. Kitapçılık düşük kâr marjlı bir iş ve bağımsız kitabevleri zor ayakta duruyor.
Sorun bir tarafın açgözlülüğü değil, zincirin uzunluğu. Her halka bir pay alıyor ve zincirin sonunda yazara az kalıyor.
Fiyatları yukarı iten şeyler
- Kâğıt maliyeti. Kâğıdın önemli bir kısmı ithal ve dövize bağlı; kur hareketleri doğrudan kitap fiyatına yansıyor.
- Düşük tiraj. Baskı maliyeti adet arttıkça birim başına düşüyor. Türkiye'de ortalama tiraj düşük — bu, kitap başına maliyeti yükseltiyor.
- Depo ve dağıtım. Kitap ağır ve hacimli; taşıma ve saklama maliyeti yüksek.
- İade sistemi. Satılmayan kitapların geri dönmesi, yayınevi için doğrudan zarar. Bu risk fiyata yansıyor.
Yazar ne kazanıyor?
Basit bir hesapla: 100 birimlik bir kitaptan yazar yaklaşık 10 birim alıyor. 2.000 adet satan bir kitap — ki Türkiye'de bu kötü bir rakam değil — yazara 20.000 birimlik bir gelir bırakıyor.
Bu, bir romanın iki-üç yıllık emeğinin karşılığı. Yazarların neredeyse tamamının başka bir işle birlikte yazmasının sebebi bu.
Kitap yazarak para kazanmak yazımıza bak.
Peki e-kitap neden çok ucuz değil?
Yaygın beklenti: "kâğıt yok, o hâlde neredeyse bedava olmalı." Ama üretim, kitabın maliyetinin yalnızca bir parçası.
E-kitapta ortadan kalkanlar: kâğıt, baskı, cilt, depo, kargo, iade riski.
Aynen devam edenler: telif ödemesi, editörlük, redaksiyon, dizgi, kapak tasarımı, çeviri ücreti, tanıtım, platform komisyonu.
Yani e-kitap ucuzluyor ama bedavaya yaklaşmıyor — çünkü kitabın maliyetinin büyük kısmı kâğıtta değil emekte.
Basılı mı e-kitap mı yazımıza bak.
Daha ucuza okumanın meşru yolları
- Kütüphane. Ücretsiz ve yazarın hakkını çiğnemiyor. Kütüphane üyeliği
- İkinci el ve sahaf. İkinci el kitap
- Kamu malı klasikler. Telifi düşmüş eserler ücretsiz. Ücretsiz klasikler
- Kitap fuarları ve yayınevi kampanyaları. Fuar rehberi
- Kitap takası ve okuma grupları.
- Ücretsiz yayınlanan çevrimiçi kitaplar — pek çok yazar ilk işini böyle paylaşıyor.
Kitap almadan daha çok okumak yazımıza bak.
Korsan kopya meselesi
"Zaten yazara az gidiyor, korsan indirsem ne olur" düşüncesi yaygın. Ama hesap ters çalışıyor: yazarın kaybettiği o %10'un tamamı — kitapçının değil.
Ve etkisi tek bir kitapla sınırlı kalmıyor: satmayan kitap, yazarın ikinci kitabının basılmamasına yol açıyor.
Bütçen yoksa kütüphane, ikinci el ve kamu malı seçenekleri var — üçü de yasal ve üçü de kimseyi mağdur etmiyor.
Doğrudan destek modeli
Son yıllarda büyüyen bir alternatif: okurun yazara doğrudan destek olması. Zincir kısaldığında yazara kalan pay çok daha yüksek oluyor.
Bu, geleneksel yayıncılığın yerini tutmuyor — editörlük, tasarım ve dağıtımın sağladığı şeyleri sağlamıyor. Ama özellikle yeni yazarlar için, hiç kazanmamakla bir şey kazanmak arasındaki fark anlamına geliyor.
Sevdiğin yazarı desteklemek ve kendi kendine yayınlamak yazılarımıza bak.
Yazarları doğrudan destekleyebilirsin. Arwy Google Play'de.