Neden bu kadar fark ediyor?
Çeviri kelime değiştirme işi değil, yeniden yazma işi. Bir cümlenin ritmi, bir kelime oyunu, bir deyim — bunların hiçbiri birebir geçmiyor. Çevirmen her cümlede bir karar veriyor ve bu kararlar toplandığında kitabın tonu belirleniyor.
Aynı romanın iki çevirisini yan yana okumak şaşırtıcı bir deneyim: biri akıp giderken diğeri hiç ilerlemiyor olabiliyor. Kitap aynı kitap.
İyi çeviriyi nasıl anlarsın?
Kesin bir ölçüt yok ama pratik yollar var:
- İlk sayfayı oku. Kitapçıda ya da örnek okuma bölümünden. Takılıyor musun, akıyor mu? Kulağın haklıdır.
- Türkçe doğal duruyor mu? "Çeviri kokusu" dediğimiz şey genelde devrik yapılar ve yabancı cümle dizilişidir.
- Dipnotlar. Ölçülü dipnot iyi işaret — çevirmen kültürel farkı düşünmüş demektir. Sayfayı dolduran dipnot ise okumayı bölüyor.
- Çevirmenin diğer işlerine bak. Sevdiğin bir çeviriyi yapan kişinin başka çevirilerini de sevme ihtimalin yüksek.
Eski çeviri mi yeni çeviri mi?
İkisinin de savunucusu var. Eski çeviriler genelde daha edebi ve o dönemin Türkçesini taşıyor — bazı okurlar için kitabın ruhuna daha yakın. Yeni çeviriler daha akıcı ve bugünün diline yakın; ilk kez okuyacaklar için genelde daha uygun.
🔴 Bir uyarı: çok eski bazı çeviriler ara dilden yapılmış (örneğin Rusçadan değil Fransızcadan). İki katmanlı çeviri, orijinalden uzaklaşıyor. Künyede "aslından çeviren" ifadesi varsa iyi işaret.
Kısaltılmış baskılara dikkat
Özellikle klasiklerde, "gençler için kısaltılmış" baskılar var ve künyede bu her zaman belirgin yazmıyor. Sayfa sayısı beklenenden çok azsa şüphelen.
Çevirmenin görünmezliği
Çevirmen adı genelde kapakta küçük, bazen hiç yok. Oysa okuduğun cümleleri Türkçede kuran kişi o. Alıntı paylaşırken çevirmeni de yazmak, hakkı teslim etmenin basit ama anlamlı bir yolu.
Klasik okumaya başlamak istiyorsan buraya, alıntı paylaşımı için buraya bak.
Okuduğun kitabı anlık çeviriyle karşılaştırabilirsin — Arwy Google Play'de.